Σε ποια βαθμίδα εκπαίδευσης ανήκουν τελικά οι Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού;

Άρθρο του Αναπληρωτή Διευθυντή της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού Σύρου Γιώργου Δούναβη

0

Σε ποια βαθμίδα εκπαίδευσης ανήκουν τελικά οι Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού;

του Γεωργίου Δούναβη*

Πολύς λόγος γίνεται εδώ και πολλά χρόνια για την βαθμίδα εκπαίδευσης στην οποία ανήκουν οι Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού (Α.Ε.Ν.), Πλοιάρχων και Μηχανικών, γνωστές παλαιότερα ως Ανώτερες Δημόσιες Σχολές Εμπορικού Ναυτικού (Α.Δ.Σ.Ε.Ν.), οι οποίες καταργήθηκαν με τον ιδρυτικό νόμο των Α.Ε.Ν. (άρθ. 27 του ν. 2638/1998). Για να δοθεί μία απάντηση σε αυτήν την απορία σχετικά με την βαθμίδα εκπαίδευσης, αξίζει να δούμε το θεσμικό πλαίσιο από το οποίο διέπονται σήμερα οι Α.Ε.Ν.

Στη σημερινή τους μορφή, οι Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού ιδρύθηκαν με τον ν. 2638/1998 (ΦΕΚ 204 Α΄), «οι οποίες είναι περιφερειακές υπηρεσίες του Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας και λειτουργούν σύμφωνα με το νόμο αυτόν και τον Εσωτερικό Κανονισμό τους» [άρθ. 1, παρ. 1 – βλ. Εικόνα 1], και σε αυτές «οι σπουδές καταλήγουν σε απόκτηση πτυχίου που δίνει τη δυνατότητα απόκτησης διπλώματος εμπορικού ναυτικού Γ’ τάξεως». [άρθ. 21, παρ. 3 – βλ. Εικόνα 2]

Εικόνα 1

Εικόνα 2

Έκτοτε, έχουν επέλθει αρκετές τροποποιήσεις ή συμπληρώσεις του θεσμικού πλαισίου των Α.Ε.Ν., όχι μόνον με τους ν. 3153/2003 και 3450/2006, (που τροποποίησαν ή συμπλήρωσαν σε βάθος το θεσμικό πλαίσιο των Σχολών), αλλά και με άλλους νόμους, σχετικούς ή μη με το εποπτεύον Υπουργείο Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής (πρ. Εμπορικής Ναυτιλίας), οι οποίοι, συνολικά ή αποσπασματικά, επιχείρησαν κατά καιρούς να τις «αναβαθμίσουν». Χαρακτηριστικό παράδειγμα «αναβάθμισης» των Α.Ε.Ν. αποτελεί η προσθήκη δεύτερης και τρίτης παραγράφου στο άρθρο 1 του ν. 2638/1998, (με τον ν. 3450/2006), οι οποίες επί λέξει αναφέρουν: «2. Το δίπλωμα του Εμπορικού Ναυτικού Α΄ τάξης καθίσταται ισότιμο με το πτυχίο των Τ.Ε.Ι. Η διάταξη ισχύει για τους εισακτέους στις Α.Ε.Ν. κατά το ακαδημαϊκό έτος 2005-2006 και εφεξής» και «3. Το πτυχίο πλοιάρχου ή μηχανικού που χορηγείται από τις Α.Ε.Ν. αντίστοιχα, μετά την επιτυχή ολοκλήρωση των σπουδών, αποτελεί το απαραίτητο μοναδικό ακαδημαϊκό τυπικό προσόν εξέλιξης του κατόχου του μέχρι την απόκτηση του διπλώματος εμπορικού ναυτικού Α΄ τάξης κατά την παράγραφο 2, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.» (η παρ. 3 αντικαταστάθηκε πρόσφατα ως άνω με τον ν. 4597/2019 – βλ. εικόνες 3 & 4].

Εικόνα 3

Εικόνα 4

Με απλά λόγια, ένας 22χρονος πτυχιούχος Α.Ε.Ν., (με δυνατότητα απόκτησης διπλώματος εμπορικού ναυτικού Γ’ τάξεως), καθίσταται ισότιμος με έναν 22χρονο πτυχιούχο Τ.Ε.Ι., μετά από την εξέλιξή του μέχρι την απόκτηση του διπλώματος εμπορικού ναυτικού Α΄ τάξης, δηλ. αφού πρώτα πραγματοποιήσει την απαιτούμενη θαλάσσια υπηρεσία 24 μηνών σε καθήκοντα αξιωματικού Γ’ τάξης και 36 μηνών σε καθήκοντα αξιωματικού Β’ τάξης, και φυσικά αφού φοιτήσει στους αντίστοιχους κύκλους των Κέντρων Επιμόρφωσης Στελεχών Εμπορικού Ναυτικού (Κ.Ε.Σ.Ε.Ν.), πριν από την απόκτηση των διπλωμάτων Β΄ και Α΄ τάξης αντίστοιχα. Δηλαδή, στην καλύτερη περίπτωση, αυτός ο 22χρονος πτυχιούχος Α.Ε.Ν. θα καταστεί ισότιμος με έναν συνομήλικό του πτυχιούχο Τ.Ε.Ι., στην ηλικία τουλάχιστον των 28-30 ετών, εφόσον αποκτήσει το δίπλωμα εμπορικού ναυτικού Α΄ τάξης! Εάν αυτό δεν το επιτύχει, ή δεν ακολουθήσει το ναυτικό επάγγελμα, δεν θα θεωρείται ποτέ ισότιμος με πτυχιούχο Τ.Ε.Ι.

Όμως, πώς μπορεί να εισαχθεί στις Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού ένας απόφοιτος Λυκείου που επιθυμεί να γίνει αξιωματικός εμπορικού ναυτικού (πλοίαρχος ή μηχανικός); Η εισαγωγή των σπουδαστών και σπουδαστριών στις Α.Ε.Ν. πραγματοποιείται κάθε χρόνο μέσα από δύο γενικές κατηγορίες που ορίζονται τόσο από τον Κανονισμό Εισαγωγής (κοινή υπουργική απόφαση), όσο και από την σχετική προκήρυξη που εκδίδεται αμέσως μετά από την κύρωση του Κανονισμού Εισαγωγής. Την πρώτη γενική κατηγορία, η οποία καλύπτει ένα ποσοστό του συνολικού αριθμού εισακτέων μέσω των πανελλαδικών εξετάσεων του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων (από Γενικά Λύκεια και ΕΠΑ.Λ.), και την δεύτερη γενική κατηγορία, η οποία καλύπτει ένα ποσοστό του συνολικού αριθμού εισακτέων μέσω Απολυτηρίου τίτλου Λυκείου (από Γενικά Λύκεια και ΕΠΑ.Λ.). Για το τρέχον ακαδ. έτος 2018-2019, ο συνολικός αριθμός εισακτέων στις Α.Ε.Ν. καλύφθηκε σε ποσοστό 75% από την πρώτη γενική κατηγορία και 25% από την δεύτερη γενική κατηγορία. Όμως, ενώ είχε ήδη αποφασιστεί και κυρωθεί με τον Κανονισμό Εισαγωγής σπουδαστών/στριών στις Α.Ε.Ν. του τρέχοντος έτους (ΦΕΚ 2047 Β΄/6-6-2018), ότι από το επόμενο ακαδ. έτος 2019-2020, όλοι οι σπουδαστές θα εισάγονταν μέσω του συστήματος πανελλαδικών εξετάσεων του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων [βλ. εικόνα 5], με το άρθρο 25 του πρόσφατου ν. 4599/2019 (ΦΕΚ 40 Α΄/4-3-2019) ορίστηκε ότι η εισαγωγή μόνο μέσω του συστήματος πανελλαδικών εξετάσεων του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων μετατίθεται για το ακαδ. έτος 2020-2021 [βλ. εικόνα 6]. Εύλογο είναι, λοιπόν, το εξής ερώτημα: Από την στιγμή που η εισαγωγή των σπουδαστών/στριών στις Α.Ε.Ν. πραγματοποιείται κάθε χρόνο σε μεγάλο ποσοστό μέσω του συστήματος πανελλαδικών εξετάσεων (και από το 2020-2021 μόνο μέσω αυτού), όπως για την εισαγωγή σε Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι., ανήκουν τελικά οι Α.Ε.Ν. στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ή το γεγονός ότι ένα ποσοστό σπουδαστών εξακολουθεί να εισάγεται στις Α.Ε.Ν. μέσω Απολυτηρίου τίτλου Λυκείου, αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για τον ορθό χαρακτηρισμό τους ως σχολών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης;

Εικόνα 6

Εικόνα 5 

Αναφορικά με τις βαθμίδες και τα προσόντα, αλλά και τις σχετικές μισθολογικές ρυθμίσεις, του Εκπαιδευτικού Προσωπικού (Ε.Π.) των Α.Ε.Ν., όπως αρχικά καθορίστηκαν με τον ν. 2638/1998 και σταδιακά εξελίχθηκαν και κατέληξαν με τον ν.3450/2006, είναι εμφανές ότι αυτά ακολούθησαν ή «πάτησαν» πάνω στην αντίστοιχη νομοθεσία των Τ.Ε.Ι., λαμβάνοντας «μόνο κατά το δοκούν» υπόψη τις ιδιαιτερότητες των Α.Ε.Ν., στις οποίες υφίστανται οι βαθμίδες Ε.Π. ναυτικών μαθημάτων (πλοιάρχων ή μηχανικών Α΄ τάξης εμπορικού ναυτικού), εκτός από τις βαθμίδες Ε.Π. γενικών και τεχνικών μαθημάτων. Το γεγονός της παντελούς ανυπαρξίας υποψηφίων Ε.Π. ναυτικών μαθημάτων για την βαθμίδα του καθηγητή ή του αναπληρωτή καθηγητή, με διδακτορικό ή μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών, οδήγησε στην αφαίρεση της υποχρέωσης κατοχής διδακτορικού ή μεταπτυχιακού τίτλου από την βαθμίδα επίκουρου καθηγητή ναυτικών μαθημάτων, κάτι που όμως υφίσταται ως υποχρέωση για όλες ανεξαιρέτως τις βαθμίδες Ε.Π. γενικών και τεχνικών μαθημάτων. Ως ένα βαθμό, αυτό είναι όχι μόνο κατανοητό, αλλά και αποδεκτό. Δεν θα μπορούσε το κράτος να απαιτεί αυξημένα ακαδημαϊκά προσόντα (μεταπτυχιακό ή διδακτορικό τίτλο) για την πρόσληψη υποψήφιου πλοιάρχου ή μηχανικού Α΄ τάξης εμπορικού ναυτικού σε θέση Ε.Π. στις Α.Ε.Ν., όταν το ίδιο το κράτος δεν του επιτρέπει να αποκτήσει αυτόν τον ακαδημαϊκό τίτλο σε ελληνικά πανεπιστήμια, απαιτώντας πτυχίο Α.Ε.Ι. ή Τ.Ε.Ι. ως βασικό προσόν για την αποδοχή του! Ποιο είναι το συμπέρασμα λοιπόν; Μήπως τελικά οι Α.Ε.Ν. δεν είναι σχολές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, παρόλο που η εισαγωγή των σπουδαστών τους πραγματοποιείται με πανελλαδικές εξετάσεις, αλλά κατώτερης βαθμίδας εκπαίδευσης εφόσον το χορηγούμενο από αυτές πτυχίο δεν αναγνωρίζεται για την πραγματοποίηση μεταπτυχιακών σπουδών στην Ελλάδα;

Ακόμα κι έτσι, όμως, η επιθυμία πλοιάρχων ή μηχανικών Α΄ τάξης εμπορικού ναυτικού για την πρόσληψή τους σε θέσεις επίκουρων καθηγητών ναυτικών μαθημάτων, είναι σχεδόν ανύπαρκτη, καθώς ακόμη και να εκδηλωθεί, οι μηνιαίες απολαβές αυτών των καθηγητών είναι τόσο χαμηλές (περίπου 850€), ώστε καθίστανται αποτρεπτικές ακόμη και για την παραμονή τους σε θέση καθηγητή, εφόσον υποβάλλουν αίτηση πρόσληψης σε προκηρυσσόμενες θέσεις και τελικά προσληφθούν. Όταν ο μηνιαίος μισθός ενός εν ενεργεία αξιωματικού εμπορικού ναυτικού Α΄ τάξης είναι τουλάχιστον δεκαπλάσιος (!) από τον μισθό ενός επίκουρου καθηγητή ναυτικών μαθημάτων, με ποια κίνητρα μπορεί να γίνει προσέλκυση τέτοιων αξιωματικών για να προσληφθούν και να εργασθούν ως καθηγητές στις Α.Ε.Ν.; Έτσι λοιπόν, τα τελευταία 15 χρόνια, παρατηρείται το φαινόμενο της τεράστιας έλλειψης Ε.Π. ναυτικών μαθημάτων σε όλες τις Α.Ε.Ν. και της κάλυψης των διογκωμένων εκπαιδευτικών αναγκών που υπάρχουν με έκτακτο εκπαιδευτικό προσωπικό (ωρομίσθιους καθηγητές), που πολλές φορές είναι συνταξιούχοι πλοίαρχοι ή μηχανικοί Α΄ τάξης, οι οποίοι μπορεί να απέχουν πολλά χρόνια από το ναυτικό επάγγελμα. Ασφαλώς, το να είναι κάποιος συνταξιούχος δεν είναι επιλήψιμο. Εκείνο που είναι επιλήψιμο, όμως, είναι η εξακολουθητική και επίμονη ένδεια παροχής κινήτρων σε εν ενεργεία ναυτικούς (πλοιάρχους ή μηχανικούς Α΄ τάξης) για την κάλυψη μόνιμων θέσεων καθηγητών ναυτικών μαθημάτων που έχουν ανάγκη όλες οι Α.Ε.Ν.

Αποτέλεσμα, επίσης, της παραπάνω έλλειψης Ε.Π. ναυτικών μαθημάτων, είναι και το γεγονός ότι το μεγάλο βάρος της λειτουργίας των περισσοτέρων Α.Ε.Ν. πέφτει πάνω στο Ε.Π. άλλων ειδικοτήτων (ανεξαρτήτως βαθμίδας) που υπηρετούν στις Α.Ε.Ν., οι οποίοι καλούνται να φέρουν εις πέρας όχι μόνο τα εκπαιδευτικά τους καθήκοντα, αλλά και τα καθήκοντα των Διευθυντών ή των Αναπληρωτών Διευθυντών των Σχολών. Εάν υπηρετεί Ε.Π. ναυτικών μαθημάτων σε μία Σχολή, έχει καλώς! Εάν, όμως, δεν υπάρχει Ε.Π. ναυτικών μαθημάτων (πλοίαρχος ή μηχανικός Α΄ τάξης), τα καθήκοντα του Διευθυντή μπορούν να ασκούνται από καθηγητές άλλων βαθμίδων ή ειδικοτήτων, μέχρι την βαθμίδα του επίκουρου καθηγητή, όπως πολύ πρόσφατα ορίσθηκε με το άρθρο 14 του ν. 4597/2019 (ΦΕΚ 35 Α΄/28-2-2019), αντικαθιστώντας την παρ. 2 του άρθρου 8 του ν. 2638/1998, αρκεί να είναι τακτικό μέλος του Ε.Π. [βλ. εικόνα 7]

Εικόνα 7

Τι γίνεται όμως εάν υπάρχει μόνο ένας καθηγητής άλλης ειδικότητας, ή άλλης βαθμίδας, όπως συμβαίνει σήμερα σε δύο (2) τουλάχιστον Σχολές, και πώς μπορεί αυτός να ανταπεξέλθει σε καθήκοντα ιδιαίτερα βεβαρημένα, χωρίς καμία απολύτως βοήθεια; Πώς μπορεί, καθημερινά, αυτός ο μοναδικός καθηγητής να ασκήσει τα καθήκοντα του Διευθυντή, ως Αναπληρωτής Διευθυντής, εφόσον δεν είναι ειδικότητας ναυτικών μαθημάτων ή άλλης ειδικότητας (εκτός από καθηγητής αγγλικής γλώσσας), σε βαθμίδα καθηγητή ή αναπληρωτή καθηγητή ή επίκουρου; Είναι, δηλαδή, ικανός να ορίζεται στη θέση του Αναπληρωτή Διευθυντή και να ασκεί πλήρως τα καθήκοντα του Διευθυντή, αλλά δεν είναι ικανός να ορίζεται στη θέση του Διευθυντή; Γιατί αυτός ο καθηγητής που ασκεί πλήρως τα καθήκοντα του Διευθυντή να μην δικαιούται τα έξοδα παράστασης (επίδομα θέσης ευθύνης) που προβλέπονται για τον Διευθυντή Σχολής, σύμφωνα με την περίπτ. Δ του άρθρου 131 του Ν. 4472/2017; [βλ. εικόνα 8] Επειδή δεν είναι πλοίαρχος ή μηχανικός, ή καθηγητής άλλης ειδικότητας, αλλά είναι ηλεκτρονικός ή καθηγητής αγγλικής γλώσσας; Άραγε ο νομοθέτης «ξέχασε» ότι υπηρετούν και τέτοια μέλη Ε.Π. στις Α.Ε.Ν.; Και εάν πράγματι το «ξέχασε», ή δεν το πρόβλεψε, (όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση της τροπολογίας που αντικατέστησε την περίπτ. Δ – βλ. εικόνα 9), τότε πώς ξαφνικά θυμήθηκε ότι υπάρχουν αντίστοιχες ή παρόμοιες θέσεις και στις Ανώτατες Εκκλησιαστικές Ακαδημίες και φρόντισε να τις συμπεριλάβει, (που δήθεν δεν μπορούσε…), τροποποιώντας το άρθρο 131 με το άρθρο 97 του ν. 4583/2018 (ΦΕΚ 212 Α΄/18-12-2018); [βλ. εικόνα 10] Πάλι «ξέχασε» να συμπεριλάβει τους Αναπληρωτές Διευθυντές των Α.Ε.Ν.;

Εικόνα 8

Εικόνα 9

Εικόνα 10

Στις 29-6-2018, με το άρθρο 12 του Ν. 4551/2018 (ΦΕΚ 116 Α΄/2-7-2018), ο αριθμός των Α.Ε.Ν. αυξήθηκε, με την ίδρυση της Α.Ε.Ν. Καλύμνου (Σχολή Πλοιάρχων), με έδρα την Κάλυμνο, συμπληρώνοντας την παρ. 1 του άρθρου 4 του ν. 2638/1998, ενώ προβλέφθηκαν οι θέσεις του μόνιμου εκπαιδευτικού προσωπικού στη νέα Σχολή σε δώδεκα (12). Έξι μήνες αργότερα, τον Δεκέμβριο του 2018, η Α.Ε.Ν. Καλύμνου ξεκίνησε την λειτουργία της, χωρίς μόνιμο Ε.Π., καθώς δεν εκδηλώθηκε επιθυμία απόσπασης μόνιμου μέλους Ε.Π. άλλης Α.Ε.Ν. Προκειμένου να ξεκινήσει, όμως, υπήρξε νέα συμπλήρωση του ν. 2638/1998, στην παρ. 3 του άρθρου 8, σύμφωνα με την οποία δόθηκε η δυνατότητα απόσπασης μόνιμου εκπαιδευτικού της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, υπαγόμενου στο Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων, προκειμένου να του ανατεθούν τα καθήκοντα του Αναπληρωτή Διευθυντή, κατά παρέκκλιση των κειμένων διατάξεων, για δύο (2) χρόνια. Για την κάλυψη δαπάνης μισθοδοσίας του αποσπασμένου εκπαιδευτικού εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 23 του ν. 4354/2015. [βλ. εικόνα 11] Αυτή τη στιγμή, λοιπόν, λειτουργεί μία Α.Ε.Ν. με Αναπληρωτή Διευθυντή έναν μόνιμο εκπαιδευτικό, αποσπασμένο από την Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, ο οποίος λαμβάνει την μισθοδοσία που προβλέπεται για τους καθηγητές Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας και ο οποίος, εκτός των άλλων, λαμβάνει και επίδομα θέσης ευθύνης του Αναπληρωτή Διευθυντή, ενώ υπάρχουν τουλάχιστον δύο (2) άλλες Α.Ε.Ν., με Αναπληρωτές Διευθυντές μόνιμους εκπαιδευτικούς που ανήκουν οργανικά σε αυτές εδώ και πάρα πολλά χρόνια, οι οποίοι όμως δεν λαμβάνουν αυτό το επίδομα! Αν αυτό δεν χαρακτηρίζεται κοροϊδία ή εμπαιγμός, τότε αναρωτιέμαι ποια είναι η κατάλληλη λέξη που μπορεί να το χαρακτηρίσει.

Εικόνα 11

Μετά από όλα τα παραπάνω, εγώ προσωπικά αδυνατώ να απαντήσω ορθά στο ερώτημα του τίτλου αυτού του άρθρου. Όμως, θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να ακουστούν οι απόψεις εκείνων που θα διαβάσουν το άρθρο και θα προσπαθήσουν να απαντήσουν το ερώτημα. Άλλοι θα προβληματιστούν και άλλοι θα γελάσουν. Άλλοι θα απαντήσουν αμέσως και άλλοι θα δυσκολευτούν. Όμως, είμαι βέβαιος ότι δεν θα βρεθεί ούτε ένας που θα δώσει την ορθή απάντηση, για τον απλό λόγο ότι η Πολιτεία, νομοθετώντας συναφώς, έχει μεριμνήσει για την αναίρεση της έννοιας του ορθού.

* Ο Γεώργιος Δούναβης είναι Καθηγητής Ειδικών Μαθημάτων ειδικότητας Αγγλικής Γλώσσας και Αναπληρωτής Διευθυντής στην Σχολή Πλοιάρχων της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού Σύρου.